Tặng tiền mừng tuổi vào dịp đầu năm, cũng như trong những ngày lễ trọng, là một nét văn hóa quen thuộc của nhiều quốc gia Á Đông. Ở Việt Nam, phong tục này đã tồn tại từ rất lâu đời và đặc biệt phổ biến trong dịp Tết Nguyên đán, thường được gọi với cái tên thân thuộc là “lì xì”. Mỗi độ xuân về, người lớn thường trao tặng cho trẻ nhỏ những phong bao đỏ xinh xắn, bên trong là một khoản tiền nhỏ mang ý nghĩa tượng trưng cho tài lộc, may mắn và lời chúc tốt đẹp trong năm mới. Số tiền ấy được gọi là tiền mừng tuổi – món quà chứa đựng cả tình cảm và niềm hy vọng.
Theo truyền thuyết dân gian Trung Hoa, phong tục này có nguồn gốc từ một câu chuyện ly kỳ. Tương truyền, ở vùng Đông Hải xưa kia có một cây đào khổng lồ, nơi trú ngụ của vô số yêu quái như hồ ly tinh, chuột tinh, sói già… Chúng luôn rình rập cơ hội để ra ngoài gây hại cho con người, nhưng bị các vị thần tiên canh giữ nên không thể thoát ra. Tuy nhiên, vào đêm giao thừa, khi các vị thần phải trở về thiên đình để nhận nhiệm vụ mới, lũ yêu quái có cơ hội lộng hành.
Trong số đó có một loài yêu quái chuyên xuất hiện vào đêm giao thừa, lẻn vào nhà và xoa đầu những đứa trẻ đang ngủ. Khi bị chạm vào, trẻ sẽ giật mình hoảng sợ, khóc thét, thậm chí có thể bị sốt cao hoặc trở nên ngơ ngẩn. Vì vậy, các gia đình có con nhỏ thường phải thức suốt đêm để canh giữ, bảo vệ con mình. Một lần nọ, có mấy vị tiên đi ngang qua, thấy cảnh ấy liền hóa thành những đồng tiền đặt bên cạnh đứa trẻ. Cha mẹ đứa bé đem những đồng tiền đó gói trong mảnh vải đỏ. Khi yêu quái xuất hiện, ánh sáng từ những đồng tiền lóe lên khiến nó hoảng sợ mà bỏ chạy. Từ đó, câu chuyện lan truyền rộng rãi, và mỗi dịp Tết đến, người ta lại bỏ tiền vào túi hoặc phong bao màu đỏ để tặng trẻ em, với niềm tin có thể xua đuổi tà ma và mang lại bình an. Số tiền ấy được gọi là tiền mừng tuổi.
Một truyền thuyết khác lại cho rằng tục mừng tuổi bắt nguồn từ hoàng cung thời nhà Đường ở Trung Quốc. Khi Dương Quý Phi sinh hạ hoàng tử, vua Đường Huyền Tông đã đích thân đến chúc mừng và ban tặng vàng bạc được gói trong giấy đỏ. Dương Quý Phi xem đây không chỉ là món quà chúc mừng, mà còn như một lá bùa hộ mệnh giúp con trẻ tránh khỏi tà khí. Câu chuyện này dần lan truyền ra dân gian, khiến nhiều người noi theo, và phong tục tặng tiền mừng tuổi từ đó trở nên phổ biến, mang ý nghĩa cầu chúc bình an và may mắn cho trẻ nhỏ.
Theo một số nghiên cứu khác, tục mừng tuổi đã xuất hiện từ thời nhà Tần. Khi ấy, người ta dùng chỉ đỏ xâu các đồng tiền lại thành hình con rồng hoặc thanh kiếm, đặt bên cạnh gối hoặc dưới chân giường của trẻ em. Xâu tiền này được gọi là “tiền áp Tuế”, với ý nghĩa giúp trẻ vượt qua năm cũ một cách bình an, tránh được những điều không may và đón nhận nhiều phúc lành.
Ngày xưa, tại Trung Quốc, tiền mừng tuổi thường được xâu thành vòng gồm 100 đồng tiền xu, tượng trưng cho lời chúc sống lâu trăm tuổi. Ngày nay, ý nghĩa của tiền mừng tuổi đã được mở rộng, không chỉ dừng lại ở việc cầu thọ mà còn bao hàm lời chúc sức khỏe, thành đạt và hạnh phúc. Tiền thường được đặt trong phong bao đỏ hoặc túi vải nhung đỏ, trang trí bằng những họa tiết mang ý nghĩa cát tường như “Hòa gia bình an”, “Kim ngọc mãn đường”, “Vạn sự như ý”… Vì vậy, tục tặng tiền áp Tuế còn được gọi là tặng “Hồng bao”.
Trong tiếng Việt, từ “lì xì” – phổ biến ở miền Nam – được cho là bắt nguồn từ cách phát âm của tiếng Trung, từ “lợi thị” hoặc “lợi sự” (Quan Thoại đọc là “li shi”, Quảng Đông đọc là “lì xì”). Ý nghĩa ban đầu của từ này là món quà mang lại lợi lộc, vận may. Do đó, hành động lì xì không chỉ đơn thuần là cho tiền, mà còn là trao gửi điều tốt lành và may mắn cho người nhận.
Tại Việt Nam, tục mừng tuổi xưa kia thường là những đồng tiền xu được đặt trong phong bao giấy màu đỏ hoặc giấy hồng điều, có trang trí hoa văn vàng son bắt mắt. Khi nhận được lì xì, trẻ em thường vui cười rạng rỡ, và người ta tin rằng chính tiếng cười ấy có thể xua đuổi những điều xui xẻo. Vì thế, mừng tuổi không chỉ là một món quà vật chất, mà còn mang ý nghĩa cầu chúc phúc lành và niềm vui cho cả năm mới.
Theo phong tục ở một số địa phương, người nhỏ tuổi không được mừng tuổi người lớn, vì điều đó bị xem là không phù hợp với lễ nghĩa. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, quan niệm này đã trở nên cởi mở hơn. Những người trẻ đã trưởng thành, có công việc và thu nhập ổn định vẫn có thể mừng tuổi ông bà, cha mẹ như một cách bày tỏ lòng hiếu kính, chúc phúc sức khỏe và bình an.
Vào sáng mồng Một Tết – ngày Chính đán – mọi sinh hoạt thường tạm ngưng để con cháu tụ họp tại nhà trưởng tộc, cùng làm lễ cúng tổ tiên, chúc Tết ông bà, các bậc trưởng thượng và trao nhau những phong bao mừng tuổi. Theo quan niệm truyền thống, mỗi khi năm mới đến, dù là trẻ nhỏ hay người lớn, ai cũng được tính thêm một tuổi mới. Người lớn trao lì xì cho trẻ em bằng những đồng tiền mới, đặt trong phong bao đỏ, như một cách “mở hàng” đầu năm. Số tiền này còn được gọi là “tiền mở hàng”, mang ý nghĩa khởi đầu thuận lợi. Ngày xưa, người ta còn có thói quen bỏ tiền lẻ (thay vì tiền chẵn) vào phong bao, với mong ước tiền bạc sẽ sinh sôi nảy nở, mang lại tài lộc dồi dào trong suốt năm mới.
Để tìm hiểu thêm nhiều kiến thức tâm linh và phong tục truyền thống, bạn có thể truy cập Tử Vi Cổ Học để khám phá thêm những bài viết hữu ích.
