Trong tháng 7 âm lịch, có hai nghi lễ lớn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc là lễ Vu Lan và lễ cúng Cô hồn. Tuy diễn ra cùng thời điểm nhưng hai nghi lễ này có nguồn gốc và ý nghĩa hoàn toàn khác nhau. Đây là dịp quan trọng để mỗi gia đình bày tỏ lòng thành kính đối với Đức Phật, các vị thần linh; đồng thời tưởng nhớ, báo hiếu tổ tiên và thực hành bố thí cho các vong hồn lang thang chưa được siêu thoát.
Nguồn gốc
Tục cúng cô hồn có xuất xứ từ Trung Quốc. Trong Phật giáo tại đây, nghi lễ này được gọi là “Phóng diệm khẩu”, mang ý nghĩa bố thí thức ăn và cầu nguyện cho những ngạ quỷ – những linh hồn chịu cảnh đói khát, cổ họng nhỏ hẹp và miệng luôn phun lửa.
Trong dân gian, cách gọi này được biến đổi thành “cúng cô hồn”, hiểu rộng hơn là việc bố thí cho những linh hồn không nơi nương tựa, không có người thân thờ cúng trên dương gian.
Nguồn gốc của tục lệ này gắn liền với câu chuyện giữa ngài A Nan Đà (thường gọi là An Nan) và một con quỷ đói “diệm khẩu”. Một đêm nọ, khi A Nan đang tĩnh tọa trong tịnh thất, ông bất ngờ nhìn thấy một ngạ quỷ thân hình tiều tụy, cổ dài, miệng phun lửa xuất hiện. Con quỷ báo rằng chỉ ba ngày nữa ông sẽ qua đời và bị đọa vào cảnh giới ngạ quỷ giống như nó.
Hoảng sợ, A Nan cầu xin cách hóa giải. Con quỷ đáp rằng nếu ngày hôm sau ông bố thí thức ăn cho các ngạ quỷ và làm lễ cúng dường Tam Bảo, thì không những được kéo dài tuổi thọ mà bản thân con quỷ cũng có cơ hội siêu thoát.
A Nan liền đem chuyện này thưa với Đức Phật. Đức Phật đã truyền dạy bài chú “Cứu bạt diệm khẩu ngạ quỷ Đà La Ni” để thực hành trong lễ cúng. Nhờ đó, A Nan không chỉ thoát khỏi tai ương mà còn tăng thêm phúc thọ. Từ tích truyện này, tục “Phóng diệm khẩu” ra đời, về sau được hiểu rộng hơn thành việc cúng thí cho tất cả các vong hồn không nơi nương tựa.
Tại Trung Quốc, lễ cúng cô hồn thường diễn ra vào ngày 14 tháng 7 âm lịch, trong khi ở Việt Nam, nghi lễ này thường kéo dài suốt cả tháng. Dân gian còn gọi tháng 7 là “tháng cô hồn” và quan niệm đây là thời điểm không may mắn, vì vậy thường tránh làm những việc trọng đại như xây nhà, khai trương hay đầu tư lớn.
Song song với đó là lễ Vu Lan – một trong những ngày lễ quan trọng của Phật giáo, gắn liền với tích Mục Kiều Liên, một trong những đệ tử có thần thông của Đức Phật.
Vì lòng thương mẹ, Mục Kiều Liên đã dùng thần thông nhìn xuống địa ngục và thấy mẹ mình – bà Thanh Đề – đang bị đày làm ngạ quỷ do những nghiệp ác đã gây ra khi còn sống. Ông liền xuống tận nơi mang cơm dâng mẹ. Tuy nhiên, do còn lòng tham và sợ bị tranh giành, bà Thanh Đề che bát cơm lại, và khi đưa lên ăn thì cơm hóa thành lửa, không thể nuốt được.
Quá đau lòng, Mục Kiều Liên cầu xin Đức Phật cứu giúp. Đức Phật dạy rằng một mình ông không đủ sức hóa giải nghiệp lực nặng nề của mẹ, mà cần sự hợp lực của chư tăng khắp mười phương. Ngài hướng dẫn vào ngày rằm tháng 7 – khi chư tăng kết thúc mùa an cư kiết hạ – hãy lập lễ cúng dường lớn, đặt lễ vật vào chậu và thành tâm cầu nguyện.
Mục Kiều Liên làm theo lời dạy, không chỉ cứu được mẹ mà còn giúp nhiều vong hồn khác được giải thoát khỏi cảnh khổ. Từ đó, ngày rằm tháng 7 trở thành lễ Vu Lan – mùa báo hiếu trong Phật giáo.
Chính vì vậy, tháng 7 âm lịch không chỉ được gọi là tháng “xá tội vong nhân” – thời điểm các linh hồn được ân xá, mà còn là mùa hiếu hạnh để con cháu tưởng nhớ công ơn sinh thành. Trong thời gian này, người dân thường lập đàn cầu siêu, cúng thí cô hồn với mong muốn tích đức và cầu bình an.
Ý nghĩa
Theo lời dạy của Đức Phật, lễ Vu Lan là dịp để con cháu thể hiện lòng hiếu thảo đối với cha mẹ, ông bà – cả khi còn sống lẫn khi đã khuất. Các Phật tử thường thực hiện nghi lễ cầu siêu, hồi hướng công đức để cha mẹ được an lành, siêu thoát.
Bên cạnh đó, theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, rằm tháng 7 còn là thời điểm “xá tội vong nhân” – khi các linh hồn được trở về dương gian. Vì vậy, người dân thường cúng cô hồn, bố thí thức ăn để thể hiện lòng từ bi, chia sẻ với những số phận kém may mắn.
Mặc dù có nguồn gốc và hình thức khác nhau, nhưng cả hai nghi lễ lớn trong tháng 7 âm lịch đều mang chung một giá trị nhân văn sâu sắc. Đó là đề cao đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, khuyến khích con người sống hiếu nghĩa với tổ tiên, đồng thời biết sẻ chia, làm việc thiện và tích đức cho đời.
Để tìm hiểu thêm nhiều kiến thức tâm linh và phong tục truyền thống, bạn có thể truy cập Tử Vi Cổ Học để khám phá thêm những bài viết hữu ích.
