Người Việt từ xa xưa đã có phong tục thờ cúng tổ tiên, thể hiện lòng thành kính và biết ơn đối với cha mẹ, ông bà, cụ kỵ đã khuất. Người Việt tin rằng chết chỉ là sự tiêu tan của thể xác, còn linh hồn vẫn hiện hữu và trở về với gia đình. Vong hồn người đã khuất luôn ngự trị trên bàn thờ, theo dõi con cháu trong công việc hàng ngày và phù hộ khi cần thiết. Người Việt còn tâm niệm: “trần sao âm vậy” – sống như thế nào, người chết cũng như vậy. Vì vậy, lập bàn thờ để thờ cúng tổ tiên là điều không thể thiếu trong đời sống.
Vị trí bàn thờ trong ngôi nhà truyền thống
Ngôi nhà truyền thống của người Việt thường có ba hoặc năm gian, trong đó gian giữa là trang trọng nhất, là trung tâm sinh hoạt và thờ phụng. Gian giữa thường có cửa lớn ra vào, tạo sự lưu thông âm dương, gắn kết trời đất và con người. Bàn thờ tổ tiên thường được đặt ở chính giữa gian này. Gia chủ không được kê giường ngủ đối diện bàn thờ.
Kích thước và hình thức bàn thờ tùy thuộc vào quy mô ngôi nhà và điều kiện gia đình. Gia đình nghèo có thể chỉ dùng vạt phên tre và bát hương nhỏ, trong khi các gia đình khá giả có thể sử dụng mặt tủ, giá gác hay bàn thờ cầu kỳ. Dù đơn giản hay sang trọng, bàn thờ luôn phải ở vị trí trang trọng, cao ráo để tỏ lòng thành kính.
Cấu trúc và đồ thờ trên bàn thờ
Bàn thờ vừa thiêng liêng vừa gần gũi với đời sống gia đình. Trên bàn thờ có thể có khám, ngai hoặc bài vị chạm khắc cầu kỳ, sơn thếp. Trước bài vị là hương án cao với bát hương chính giữa. Bát hương được chăm sóc cẩn thận và không xê dịch.
Đằng sau bát hương là kỷ nhỏ, trên kỷ đặt ba đài có nắp đựng rượu cúng lễ. Hai bên bát hương là hai cây đèn dầu hoặc nến, hiện nay nhiều gia đình dùng đèn điện. Ngoài ra còn có đôi hạc chầu hoặc ống hương để đựng hương.
Các vật phẩm phụ và trang trí bàn thờ
Ngoài các đồ thờ chính, bàn thờ còn có lọ lộc bình hoặc song bình để cắm hoa ngày giỗ chạp, Tết. Trên cao treo hoành phi, có thể là chữ Hán hoặc chữ Nôm, thể hiện công đức tổ tiên. Hai bên cột treo câu đối như:
- “Tô công phụ đức thiên niên thịnh. Tử hiếu tôn hiên vạn đại vinh”
- “Phúc sinh phú quý gia đường thịnh. Lộc tiến vinh hoa tử tôn hưng”
Những chữ viết trên hoành phi, câu đối thể hiện lòng tôn kính tổ tiên. Gia đình giàu có thường dùng gỗ sơn son thếp vàng hoặc khảm xà cừ, còn nhà nghèo dùng tấm cót, giấy đỏ hoặc giấy hồng viết chữ lớn.
Bàn thờ trong đời sống hiện đại
Ở nông thôn, kiến trúc nhà ít thay đổi nên kiểu bàn thờ cổ truyền vẫn phổ biến. Ở thành phố, nội thất hiện đại dẫn đến cách bố trí và đồ thờ có thay đổi để phù hợp tổng thể. Bàn thờ là nơi thiêng liêng, không đặt vật dụng lặt vặt, luôn giữ sạch sẽ, uy nghiêm. Dù gia cảnh túng thiếu, người ta không đem cầm cố hay bán đồ thờ.
Nghi lễ và cúng tế tổ tiên
Trước biến cố trong gia đình như dựng vợ gả chồng, con cái đi thi, làm nhà, sinh con hay công danh, gia chủ đều khấn vái tổ tiên. Tùy điều kiện, lễ vật có thể gồm rượu, hoa quả, vàng hương, xôi chè, oản, chuối, cỗ mặn hoặc đồ hàng mã. Chén nước tinh khiết (nước mưa) luôn được đặt, biểu thị tâm trong sạch trước tổ tiên. Hương thắp theo số lẻ (một hoặc ba nén), cắm ngay ngắn. Khi bát hương đầy, chân hương được hóa thành tro rồi đổ xuống ao hồ.
Bàn thờ tổ tiên là nơi hội tụ truyền thống tốt đẹp của gia đình, nhắc nhở con cháu nhớ về cội nguồn: “cây có gốc, nước có nguồn”. Nó biểu hiện nếp sống văn hóa, vun trồng gốc để cây đơm hoa kết trái, đồng thời lan tỏa giá trị văn hóa và tinh thần cho các thế hệ tương lai.
Hãy ghé thăm website Tử Vi Cổ Học để tìm hiểu sâu hơn về tử vi, khám phá các luận giải chi tiết và cập nhật những bí quyết phong thủy hữu ích.
