Trong văn hóa Á Đông nói chung và Việt Nam nói riêng, chữ Hiếu luôn được xem là chuẩn mực đạo đức căn bản, phản ánh phẩm chất của mỗi con người. Vì thế, hiếu không chỉ là một hành vi mà còn là một đạo lý sống, thấm sâu vào phong tục và nếp nghĩ của dân tộc. Tuy nhiên, theo thời gian, cách hiểu và thực hành chữ Hiếu ngày nay đã có nhiều thay đổi, đặc biệt ở thế hệ trẻ.
Khi vật chất lấn át tinh thần
Hiện nay, nhiều người cho rằng sau khi lập gia đình, việc sống riêng là cần thiết để tránh va chạm với cha mẹ. Người lớn tuổi thường bị cho là khó tính, trong khi người trẻ lại mong muốn tự do, không bị ràng buộc.
Việc báo hiếu cũng dần được nhìn nhận theo hướng thực dụng hơn: chu cấp tiền bạc hàng tháng, thỉnh thoảng về thăm, gửi quà vào dịp lễ, hoặc nhờ dịch vụ chăm sóc khi cha mẹ đau ốm. Thậm chí, việc đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão cũng được xem là một cách thể hiện hiếu thảo. Điều này cho thấy, trong xã hội hiện đại, có rất nhiều cách để “báo hiếu”, nhưng phần lớn lại nghiêng về vật chất hơn là sự quan tâm tinh thần.
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và quá trình hội nhập văn hóa đã mang đến nhiều luồng tư tưởng mới, nhưng cũng khiến một bộ phận con người dần xa rời những giá trị truyền thống tốt đẹp vốn được gìn giữ qua bao thế hệ.
Trong khi đó, theo truyền thống Việt Nam, gia đình là nơi gắn kết tình thân giữa nhiều thế hệ, nơi ông bà, cha mẹ và con cháu cùng chung sống, yêu thương và đùm bọc lẫn nhau. Mỗi thành viên là một mắt xích quan trọng, góp phần tạo nên sự bền vững của gia đình và rộng hơn là của xã hội.
Hiếu không chỉ là hình thức
Theo giáo lý Phật giáo, mọi con người đều có mối liên hệ sâu sắc với nhau qua nhiều kiếp sống. Vì vậy, mỗi người đều có trách nhiệm với những người xung quanh, trước hết là với gia đình của mình. Làm con phải biết hiếu thảo, còn làm cha mẹ cũng cần biết cách nuôi dạy con cái nên người.
Kinh dạy rằng, người con hiếu thảo cần:
- Kính trọng, chăm sóc và làm cha mẹ vui lòng
- Siêng năng, chu toàn việc nhà
- Gánh vác những việc nặng nhọc thay cha mẹ
- Luôn ghi nhớ công ơn sinh thành
- Hết lòng chăm lo khi cha mẹ bệnh tật
Ngược lại, cha mẹ cũng có trách nhiệm:
- Dạy con sống thiện, tránh điều ác
- Hướng con đến môi trường tốt
- Khuyến khích học tập, rèn luyện
- Lo liệu hôn nhân khi đến tuổi
- Chia sẻ tài sản công bằng
Khi cả hai phía đều thực hiện trọn vẹn bổn phận của mình, thì giá trị cốt lõi của đạo hiếu sẽ được gìn giữ. Khi tình thân được đặt lên hàng đầu, gia đình sẽ êm ấm, xã hội cũng vì thế mà tốt đẹp hơn.
Giữ gìn và phát huy đạo hiếu
Đã đến lúc mỗi người cần nhìn lại và hành động để khôi phục những giá trị hiếu đạo trong đời sống hiện đại. Không thể để truyền thống lâu đời của dân tộc bị mai một trước những ảnh hưởng từ bên ngoài. Tinh thần “uống nước nhớ nguồn” của người Việt và đạo hiếu trong Phật giáo đều nhắc nhở chúng ta sống biết ơn và yêu thương.
Nhân mùa Vu Lan báo hiếu, xin gửi lời chúc đến tất cả những người làm con luôn được sống trong tình yêu thương của cha mẹ. Đồng thời, hãy luôn nhớ đến quy luật nhân quả: cách ta đối xử với đấng sinh thành hôm nay sẽ chính là cách ta nhận lại từ con cái mai sau.
Xin hãy luôn khắc ghi điều đó.
