Vào dịp cuối năm hoặc tiết Thanh Minh, người Việt thường tiến hành việc cải táng, tu sửa mộ phần cho tổ tiên. Đây là một phong tục mang đậm yếu tố tâm linh và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Vậy khi thực hiện cải táng cần lưu ý những gì? Cách chọn thời điểm ra sao để đảm bảo thuận lợi và tránh điều không may? Dưới đây là một số điều quan trọng cần biết khi tiến hành cải táng, bốc mộ.
Kiểm tra tình trạng mộ phần
Trước khi tiến hành cải táng hay sửa sang, việc đầu tiên và quan trọng nhất là phải kiểm tra kỹ tình trạng ngôi mộ. Cần xác định xem mộ đã đủ thời gian cải táng hay chưa, đồng thời xem xét có dấu hiệu phạm trùng hay thuộc dạng “mộ kết” hay không.
Vậy mộ kết là gì? Mộ kết là những ngôi mộ hấp thụ được linh khí của đất trời, nơi long mạch hội tụ, mang lại phúc khí cho con cháu trong dòng họ, giúp gia đình hưng thịnh, hòa thuận và khỏe mạnh. Việc xác định mộ kết thường dựa vào các phương pháp như cảm xạ, ngoại cảm hoặc cảm nhận trường khí từ ngôi mộ.
Ngoài ra, cũng có thể nhận biết bằng quan sát thực tế: mộ có xu hướng nở dần theo thời gian do tích tụ linh khí, cỏ mọc xanh tốt, phát triển nhanh. Người xưa còn thử bằng cách đặt cành hoa, cành cây lên mộ—dù không cắm xuống đất nhưng vẫn đâm chồi, nảy lộc. Hoặc quan sát các viên đá quanh mộ luôn sáng bóng, sạch sẽ—đó cũng là dấu hiệu của mộ kết.
Đối với những ngôi mộ kết, tốt nhất nên giữ nguyên, không nên di dời vì có thể gây ảnh hưởng không tốt đến vận khí của cả dòng họ. Trong trường hợp bắt buộc phải di chuyển, cần áp dụng các phương pháp chuyên sâu của huyền môn và phong thủy, vốn rất phức tạp.
Thông thường, mộ kết có thể kết từ chân lên đầu, hoặc ngược lại tùy theo cấu trúc long mạch. Ngoài ra còn có các dạng như kết mạng nhện, kết tơ hồng, kết băng, kết chu sa… Màu sắc của mộ kết cũng đa dạng, từ xám, trắng đến hồng hoặc đỏ (chu sa là loại mạnh nhất).
Cần lưu ý tránh nhầm lẫn giữa mộ kết và mộ phạm trùng. Dấu hiệu rõ nhất của mộ phạm trùng là sau nhiều năm, thi thể vẫn chưa phân hủy hoàn toàn, thậm chí còn nguyên vẹn, buộc phải xử lý thủ công mới lấy được phần xương cốt.
Lựa chọn thời điểm cải táng
Thời gian thích hợp nhất để cải táng thường rơi vào khoảng từ cuối thu đến trước Đông chí. Người ta kiêng cải táng vào đầu năm hoặc sau ngày Đông chí vì cho rằng không thuận về mặt phong thủy và tâm linh.
Theo phong tục truyền thống, sau khi người mất được 3 năm (mãn tang), con cháu mới tiến hành cải táng. Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay, do môi trường và ảnh hưởng của hóa chất, quá trình phân hủy thường chậm hơn, nên nhiều gia đình lựa chọn thời điểm từ 4 đến 5 năm sau khi chôn cất.
Ngoài ra, năm tiến hành cải táng cũng cần được xem xét kỹ lưỡng, tránh các năm xung khắc với tuổi của người đã khuất. Việc chọn ngày giờ tốt để cải táng, an táng là yếu tố vô cùng quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến vận khí của gia đình.
Lựa chọn vị trí đặt mộ mới
Sau khi đã chọn được ngày tốt, gia đình sẽ tiến hành tìm huyệt đất mới để an táng hài cốt. Khi chọn vị trí, cần lưu ý những yếu tố sau:
Huyệt mộ nên là nơi chưa từng bị đào xới hay chôn cất trước đó, đảm bảo đất còn nguyên khí. Đất phải rắn chắc, tươi tốt, có sinh khí.
Tránh chọn những khu vực ô nhiễm, nhiều rác thải hoặc gần nguồn nước bẩn, vì sẽ ảnh hưởng không tốt đến phong thủy và sự thanh tịnh của mộ phần.
Đối với các nghĩa trang quy tập nhiều mộ, cần tránh những vị trí bị lấn chiếm hoặc bị các mộ khác chắn phía trước. Nên chọn nơi có không gian thoáng đãng, phía trước rộng mở, tốt nhất là nhìn ra ao hồ, sông suối để tụ thủy, tụ khí.
Những nghi thức cần thiết khi cải táng, bốc mộ
Khi đã chọn được ngày lành tháng tốt, gia đình cần chuẩn bị lễ nghi chu đáo. Trước hết là làm lễ tại nhà để báo cáo với tổ tiên, sau đó tại nơi cải táng cũng phải làm lễ trình báo với các vị thần linh cai quản khu vực đó.
Lễ vật thường bao gồm một bộ đồ Quan Thần Linh (áo, mũ, ủng), ngựa giấy, tiền vàng mã (khoảng 1000 vàng hoa đỏ), cùng các lễ vật như trầu cau, rượu, thuốc, đèn nến, gạo muối…
Các vật dụng cần thiết cho việc bốc mộ gồm có: tiểu sành, quách, vải đỏ, tấm nilon, rượu nặng, nước vang, xô, chậu… Công việc bốc mộ thường được tiến hành vào khoảng nửa đêm đến rạng sáng.
Do đây là công việc mang tính tâm linh cao và tiềm ẩn nhiều rủi ro, nên người trực tiếp thực hiện thường là người thân trong gia đình, dòng họ, chủ yếu là những người khỏe mạnh, cẩn trọng và có kinh nghiệm.
