Theo quan niệm dân gian, vào ngày Rằm tháng 7 hằng năm, các vong linh nơi cõi âm – trong đó có tổ tiên, người thân của mỗi gia đình – sẽ được xá tội và trở về dương gian. Vì vậy, nhiều người thường chuẩn bị lễ cúng Vu Lan từ rất sớm, thậm chí từ mồng 2 tháng 7 âm lịch, với suy nghĩ cúng trước để ông bà, tổ tiên được hưởng nhiều hơn. Tuy nhiên, thực tế theo quan niệm truyền thống, chỉ có một ngày cúng chính.
Theo TS Nguyễn Mạnh Cường (Viện Nghiên cứu Tiềm năng con người), trong Phật giáo Việt Nam có bốn ngày rằm quan trọng tương ứng với bốn mùa, gồm Rằm tháng Giêng, tháng Tư, tháng Bảy và tháng Chạp. Đây đều là những thời điểm gắn với tín ngưỡng và nghi lễ đặc biệt.
Trong đó, Rằm tháng 7 âm lịch mang ý nghĩa sâu sắc, là dịp để những người đang sống tưởng nhớ đến ông bà, cha mẹ và những người đã khuất.
Hiện nay, trên mạng lan truyền nhiều quan niệm như phải thực hiện các nghi lễ, kiêng kỵ hoặc việc làm từ mồng 2 đến ngày 14 tháng 7 âm lịch để kịp “thời hạn” trước khi cửa địa ngục đóng lại. Điều này khiến nhiều người băn khoăn không biết nên cúng vào thời điểm nào là đúng.
Theo quan điểm của TS Nguyễn Mạnh Cường, việc cúng Rằm tháng 7 thực chất chỉ có một ngày chính để thực hiện các nghi lễ cầu siêu, chẩn tế cho vong linh. Việc cúng lễ cần được tiến hành đúng ngày Rằm, bởi không có cơ sở rõ ràng cho việc cúng trước sẽ mang lại hiệu quả. Do đó, không nên cúng sớm hơn ngày này.
Một số ý kiến trong giới nghiên cứu tâm linh cũng cho rằng nên cúng đúng ngày Rằm tháng 7. Theo đó, từ ngày mồng 2 đến ngày 13 tháng 7 âm lịch, cửa địa ngục chưa mở, các vong linh chưa thể trở về dương gian, nên nếu cúng sớm thì tổ tiên cũng không thể “thụ hưởng”.
Ngược lại, nếu cúng sau ngày Rằm thì các vong linh đã trở lại cõi âm, nên việc cúng lễ cũng không còn ý nghĩa.
Có quan niệm cho rằng thời gian các vong linh được trở về dương gian rơi vào khoảng từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 7 âm lịch. Vì vậy, thời điểm thích hợp nhất để cúng là trong những ngày này, đặc biệt là ngày Rằm.
Về lễ vật, có thể cúng chay hoặc mặn tùy điều kiện và tâm nguyện của mỗi gia đình. Tuy nhiên, theo truyền thống, mâm cúng Rằm tháng 7 xưa thường đơn giản, không cầu kỳ. Ngày nay, nhiều nơi có xu hướng bày biện quá phức tạp và tốn kém. Do đó, cúng chay với lòng thành tâm vẫn được xem là lựa chọn phù hợp và ý nghĩa hơn.
Lễ Vu Lan không chỉ là dịp báo hiếu mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Điều quan trọng không nằm ở việc cúng sớm hay muộn, mà là thực hiện đúng thời điểm và xuất phát từ sự thành tâm. Hiểu đúng về ngày cúng chính sẽ giúp mỗi gia đình giữ gìn được nét đẹp truyền thống một cách trọn vẹn và ý nghĩa.
