Tết Nguyên đán là dịp thiêng liêng và ý nghĩa nhất trong năm, là thời khắc để mọi thành viên trong gia đình được sum vầy, đoàn tụ sau một năm bận rộn. Đây không chỉ là thời gian nghỉ ngơi, mà còn là cơ hội để con người bày tỏ tình cảm yêu thương sâu sắc, gửi gắm những lời chúc tốt đẹp, mong cầu cho một năm mới an lành, hạnh phúc và vạn sự như ý.
Theo truyền thống dân gian, có câu: “Mồng một là Tết nhà cha”. Sáng mồng một, sau khi hoàn tất nghi lễ cúng gia tiên, cha mẹ được mời ngồi trang trọng, con cháu lần lượt đến chúc Tết. Ngày xưa, con cháu còn thực hiện nghi thức “tế sống” với hai lạy, hai vái để thể hiện lòng hiếu kính đối với đấng sinh thành. Đó là một nét đẹp mang đậm đạo lý gia đình, thể hiện sự tôn ti trật tự và lòng biết ơn sâu sắc.
Tiếp đến là “Mồng hai nhà mẹ”. Vào ngày này, gia đình bên nội sẽ cùng nhau sang nhà ngoại để chúc Tết, mừng tuổi. Những nghi thức chúc Tết cũng được thực hiện tương tự như ở nhà nội. Sau đó, mọi người thường nán lại dùng bữa cơm đầu xuân, vừa để thưởng thức không khí ngày Tết, vừa để thắt chặt tình cảm giữa hai bên gia đình, tạo nên sự gắn bó thân tình.
“Mồng ba Tết thầy” là ngày dành để tri ân những người đã có công dạy dỗ. Sau công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, thì công ơn dạy dỗ của thầy cô cũng vô cùng to lớn. Việc đến chúc Tết thầy cô không chỉ là một phong tục, mà còn thể hiện phẩm chất đạo đức, lòng tôn sư trọng đạo của mỗi con người. Có thể nói, tục chúc Tết là một nét văn hóa đẹp, phản ánh tình cảm sâu sắc, sự quan tâm và lòng hiếu thảo, được duy trì theo một trật tự truyền thống góp phần gìn giữ và phát triển bản sắc dân tộc.
Trong ba ngày Tết, những người thân quen, họ hàng, bạn bè hoặc những người mang ơn nghĩa thường đến nhà nhau để chúc Tết, mừng tuổi gia chủ. Sau khi chúc Tết, họ thường thắp hương, lễ bái trên bàn thờ tổ tiên của gia chủ như một cách thể hiện lòng thành kính. Tuy nhiên, phong tục này ngày nay dần ít đi do nhịp sống bận rộn, khoảng cách địa lý xa xôi, nên nhiều người đã thay thế bằng những tấm thiệp “Chúc mừng năm mới” hay “Cung chúc Tân Xuân”.
Trong gia đình, con cháu thường mừng tuổi ông bà, cha mẹ trước tiên. Ngược lại, ông bà, cha mẹ cũng chuẩn bị những bao lì xì để mừng tuổi cho con cháu, cũng như cho trẻ nhỏ trong họ hàng, xóm giềng, bạn bè thân thiết. Những lời chúc Tết thường được chuẩn bị kỹ lưỡng, có vần điệu, có ý nghĩa. Người chúc thường tinh ý lựa chọn lời chúc phù hợp với mong muốn của người được chúc, trong đó lời chúc sức khỏe là phổ biến nhất. Đồng thời, cần tránh những điều kiêng kỵ như phạm tên húy tổ tiên, nhắc lại lỗi lầm cũ, và phải xưng hô đúng mực, phù hợp với tuổi tác và quan hệ.
Đối với những người trong năm cũ gặp nhiều rủi ro, tai họa, lời chúc Tết mang ý nghĩa động viên, an ủi như: “Của đi thay người”, “Tai qua nạn khỏi”, hàm ý rằng trong điều không may vẫn có điều tốt lành, hướng con người đến niềm tin tích cực. Ngay cả với những người từng mắc lỗi lầm, cách ứng xử trong ngày Tết vẫn nhẹ nhàng, bao dung. Tuy nhiên, nhìn chung trong những ngày đầu năm, người ta thường tránh nhắc đến những điều xui xẻo, không may, mà chỉ nói những điều tốt đẹp, cát lành.
Sau một năm làm ăn vất vả, ít có dịp thăm hỏi, việc đến chúc Tết nhau trở thành cơ hội quý báu để gắn kết tình cảm. Chỉ cần một điếu thuốc, một miếng trầu, một chén trà hay ly rượu cũng đủ làm nên không khí đậm đà, ấm cúng. Dẫu vậy, ở một số nơi, phong tục vẫn còn mang tính hình thức, rườm rà, khiến người đi chúc Tết đôi khi bị động. Ở nhiều vùng nông thôn, khi đến chúc Tết, khách thường phải nâng chén rượu, nếm chút thức ăn thì gia chủ mới vui lòng; nếu từ chối có thể bị xem là không may mắn cho cả năm.
Sau đây là một số câu chúc Tết thông dụng, được lưu truyền và sử dụng rộng rãi:
• Ngàn lần như ý, vạn lần như mơ, triệu sự bất ngờ, tỷ lần hạnh phúc.
• Tống cựu nghênh tân – vạn sự cát tường – toàn gia an phúc.
• Tết tới tấn tài, xuân sang đắc lộc, gia đình hạnh phúc – vạn sự cát tường.
• Đong cho đầy hạnh phúc, gói cho tròn lộc tài, giữ cho mãi an khang, thắt cho chặt phú quý. Cùng chúc nhau như ý, hứng cho tròn an khang, chúc năm mới bình an, cả nhà đều sung túc.
• Sang năm mới chúc mọi người có một bầu trời sức khỏe, một biển cả tình thương, một đại dương tình cảm, một điệp khúc tình yêu, một người yêu chung thủy, một tình bạn mênh mông, một gia đình thịnh vượng.
• Cung chúc Tân Xuân phước vĩnh cửu, chúc trong gia quyến được an khang; tân niên lai đáo đa phú quý, xuân đến an khang vạn thọ tường.
Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua,
Phúc lộc đưa nhau đến từng nhà,
Vài lời cung chúc tân niên mới,
Vạn sự an khang vạn sự lành.
Năm mới chúc nhau sức khỏe nhiều,
Bạc tiền rủng rỉnh thoải mái tiêu,
Gia đình hạnh phúc, bè bạn quý,
Thanh thản vui chơi mọi buổi chiều.
Đầu xuân năm mới chúc bình an,
Chúc luôn tuổi trẻ, chúc an khang,
Chúc sang năm mới nhiều tài lộc,
Công thành danh toại, chúc vinh quang.
Phong tục chúc Tết đầu năm không chỉ đơn thuần là lời nói, mà còn là sự kết tinh của tình cảm, đạo lý và nét đẹp văn hóa lâu đời của người Việt. Qua mỗi lời chúc, mỗi cuộc gặp gỡ đầu xuân, con người như xích lại gần nhau hơn, cùng hướng tới một năm mới tốt đẹp, an vui và tràn đầy hy vọng.
