Trong đời sống văn hóa của người Á Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng, ngày mùng Một Tết luôn mang ý nghĩa thiêng liêng và đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là thời khắc mở đầu cho một năm mới, mà còn là lúc mọi người cẩn trọng trong từng lời ăn tiếng nói, từng bước đi, cách cư xử và giao tiếp với nhau. Người ta tin rằng, ngay sau thời khắc giao thừa – khi năm cũ khép lại và năm mới mở ra – vận mệnh của mỗi con người cũng như của cả gia đình đều bước sang một chu kỳ hoàn toàn mới. Chính vì vậy, người đầu tiên bước chân vào nhà trong năm mới được xem như “sứ giả” mang theo vận khí, may mắn hoặc điều không may đến cho gia chủ. Phong tục ấy được gọi là xông đất, xông nhà hay còn gọi là đạp đất.
Theo quan niệm dân gian, việc xông đất có ảnh hưởng sâu sắc đến vận trình, tài lộc và công việc làm ăn của gia đình trong suốt cả năm. Bởi vậy, từ xưa đến nay, các bậc cao niên luôn đặc biệt coi trọng việc lựa chọn người xông đất đầu năm. Người được chọn thường phải hội tụ nhiều yếu tố tốt đẹp: hợp tuổi với gia chủ, có vận hạn hanh thông trong năm mới, tính cách vui vẻ, hòa nhã, đạo đức tốt và được nhiều người quý mến. Trong trường hợp không tìm được người thật sự phù hợp về tuổi tác, gia chủ có thể chọn người có nhân cách tốt, hiền lành, phúc hậu để thay thế. Thậm chí, nếu cẩn trọng hơn, gia chủ hoàn toàn có thể tự xông đất cho chính ngôi nhà của mình.
Cách chọn tuổi xông đất, xông nhà thích hợp
Có nhiều phương pháp để lựa chọn người xông đất, nhưng phổ biến và đơn giản nhất là dựa vào sự tương hợp trong 12 con giáp, cụ thể là các mối quan hệ “tam hợp” và “lục hợp” theo Địa Chi. Đây là những nhóm tuổi được cho là có sự hòa hợp về năng lượng, giúp mang lại thuận lợi và may mắn cho nhau.
Bảng 12 con giáp và các mối quan hệ tương hợp:
Tý – Sửu – Dần – Mão – Thìn – Tỵ – Ngọ – Mùi – Thân – Dậu – Tuất – Hợi
- Lục hợp:
Tý hợp Sửu, Sửu hợp Tý, Dần hợp Hợi, Mão hợp Tuất, Thìn hợp Dậu, Tỵ hợp Thân, Ngọ hợp Mùi, Mùi hợp Ngọ, Thân hợp Tỵ, Dậu hợp Thìn, Tuất hợp Mão, Hợi hợp Dần - Tam hợp:
Tý – Thân – Thìn
Sửu – Tỵ – Dậu
Dần – Ngọ – Tuất
Mão – Mùi – Hợi
Ví dụ: Gia chủ tuổi Tý thì nên chọn người tuổi Sửu (lục hợp) hoặc tuổi Thân, tuổi Thìn (tam hợp) đến xông đất. Những tuổi này được cho là mang lại sự hòa hợp, giúp gia đình có một năm mới thuận lợi.
Tuy nhiên, cách chọn này chỉ dựa trên yếu tố Địa Chi, chưa xét đến đầy đủ các yếu tố khác như Âm Dương, Ngũ Hành hay sự biến đổi theo từng năm cụ thể. Do đó, khi lựa chọn kỹ càng hơn, người ta còn phải tránh những tuổi xung khắc với gia chủ. Để đạt độ chính xác cao, việc xem xét cần dựa trên ngày tháng năm sinh cụ thể của gia chủ kết hợp với năm cần xem (ở đây là năm 2018 – Đinh Dậu), từ đó đưa ra lựa chọn phù hợp nhất.
Chọn người xông đất cho những mục tiêu quan trọng trong năm
Mỗi dịp năm mới, mỗi gia đình đều có những dự định, mục tiêu quan trọng cần thực hiện như cưới hỏi, sinh con, thăng chức, thi cử hay phát triển kinh doanh. Đối với những gia đình coi trọng phong thủy và các học thuyết Âm Dương – Ngũ Hành, việc chọn người xông đất còn được định hướng theo mục tiêu cụ thể:
– Cầu phúc đức: Chọn người xông đất có phúc khí tốt để giúp gia đình tăng thêm phúc phần, bình an, thuận hòa. Phù hợp với những gia đình mong muốn vun đắp nền tảng đạo đức và sự bình yên lâu dài.
– Cầu tài lộc: Lựa chọn người có vận tài chính tốt nhằm mang lại may mắn về tiền bạc, giúp công việc làm ăn phát đạt, buôn bán thuận lợi.
– Cầu quan lộc: Nhằm hỗ trợ con cháu trong gia đình có con đường công danh, sự nghiệp thăng tiến, đạt được vị trí và thành tựu cao hơn.
– Cầu khoa bảng: Phù hợp với những gia đình có con em đang học hành, thi cử, mong muốn đạt kết quả cao, hanh thông trên con đường học vấn.
– Đón lộc đầu năm: Kết hợp với việc chọn hướng đặt cây cảnh, cây đào, cây quất, cây mai… theo tuổi gia chủ để thu hút tài lộc và sinh khí vào nhà.
Văn hóa Việt và những câu chúc đầu xuân
Bên cạnh tục xông đất, những lời chúc Tết đầu năm cũng là một phần không thể thiếu trong văn hóa truyền thống. Đây là những lời mở đầu khi mọi người gặp nhau trong những ngày đầu xuân, mang theo mong ước tốt đẹp dành cho nhau.
Đối với người cao tuổi, lời chúc thường là “Bách niên giai lão”, cầu mong sống lâu trăm tuổi. Với cha mẹ là lời chúc sức khỏe, bình an. Với anh chị em là hạnh phúc, may mắn. Với con cháu là chăm ngoan, học giỏi. Người đi xông đất thường chuẩn bị sẵn những lời chúc phù hợp với mong muốn của gia chủ.
Những câu chúc Tết rất đa dạng, có thể giản dị như:
“Chúc mừng năm mới. Chúc toàn gia mạnh khỏe, làm ăn phát đạt, mọi sự như ý.”
Hoặc mang tính vần điệu:
“Chúc mừng năm mới. Đa lộc, đa tài, đa phú quý. Đắc thời, đắc thắng, đắc nhân tâm.”
Người yêu thơ có thể gửi lời chúc qua những vần thơ:
Cung kính mời nhau chén rượu nồng
Chúc mừng năm đến, tiễn năm xong
Tân niên phúc lộc khơi vừa dạ
Xuân mới tài danh khởi thỏa lòng
Vạn chuyện lo toan thay đổi hết
Sự gì bế tắc thảy hanh thông
Như anh, như chị, bằng bè bạn
Ý nguyện, duyên lành, đẹp ước mong
Những lời chúc trẻ trung dành cho bạn bè, người thân:
Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua
Phúc lộc đưa nhau đến từng nhà
Vài lời cung chúc tân niên mới
Vạn sự an khang vạn sự lành
Hay những câu chúc vui nhộn, hiện đại:
“Chúc năm mới tiền vào bạc tỷ, tiền ra rỉ rỉ, miệng cười hi hi, vạn sự như ý!”
Giới trẻ còn sáng tạo những lời chúc dí dỏm:
“Chúc bạn 12 tháng phú quý, 365 ngày phát tài, 8760 giờ sung túc, 525600 phút thành công, 31536000 giây vạn sự như ý.”
Hoặc sâu sắc hơn:
Năm mới, chúc bạn 4 chữ vàng để sống:
Sống cho lẽ PHẢI
Sống cho chân THẬT
Sống biết kiên NHẪN
Sống bằng lương TÂM
Ngoài ra, những câu đối Tết cũng thường được dùng để chúc tụng:
- Lộc biếc, mai vàng, xuân hạnh phúc
Đời vui, sức khỏe, Tết an khang - Trời thêm tuổi mới, người thêm thọ
Xuân khắp dương gian, phúc khắp nhà - Già trẻ gái trai đều khoái Tết
Cỏ cây hoa lá cũng mừng xuân - Tết trong nhà, Tết ra ngoài phố
Lộc trên trời, lộc xuống nhân gian - Xuân sang cội phúc sinh nhành lộc
Tết về cây đức trổ thêm hoa - Mai vàng nở rộ mừng năm mới
Đào hồng khoe sắc đón xuân sang - Cạn ly mừng năm qua đắc lộc
Nâng cốc chúc năm mới phát tài - Tối ba mươi đá thằng Bần khỏi cửa
Sáng mồng một nghênh ông Phúc vào nhà - Xuân an khang đức tài như ý
Niên thịnh vượng phúc thọ vô biên - Xuân đáo bình an tài lợi tiến
Mai khai phú quý lộc quyền lai - Chúc Tết đến trăm điều như ý
Mừng xuân sang vạn sự thành công - Tăng phúc tăng quyền tăng phú quý
Tấn tài tấn lộc tấn vinh hoa - Xuân sang hạnh phúc bình an đến
Tết tới vinh hoa phú quý về - Tân niên tân phúc tân phú quý
Tấn tài tấn lộc tấn bình an - Ngoài ngõ mừng xuân nghênh phúc lộc
Trong nhà vui Tết đón bình an - Trai gái cười vui mừng đón Tết
Trẻ già hoan hỉ đón xuân sang - Tết đến gia đình vui sum họp
Xuân về con cháu hưởng bình an
Để tìm hiểu thêm nhiều kiến thức tâm linh và phong tục truyền thống, bạn có thể truy cập Tử Vi Cổ Học để khám phá thêm những bài viết hữu ích.
