Tết Trung thu của người Việt Nam mang những nét đặc trưng riêng biệt, khác với Trung thu ở Trung Quốc. Theo phong tục truyền thống của người Việt, đây là dịp cha mẹ bày biện mâm cỗ dành riêng cho con cái để cùng nhau đón trăng rằm tháng Tám. Qua đó, trẻ em có cơ hội cảm nhận một cách rõ ràng và sâu sắc nhất tình yêu thương, sự quan tâm, chăm sóc của cha mẹ dành cho mình. Chính vì vậy, Trung thu không chỉ là ngày hội vui chơi mà còn góp phần gắn kết tình cảm gia đình, khiến sợi dây yêu thương giữa các thành viên trở nên bền chặt hơn bao giờ hết. Bên cạnh đó, tục hát trống quân – một nét văn hóa dân gian đặc sắc – theo truyền thuyết đã có từ thời vua Lạc Long Quân và được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Đến thời vua Quang Trung, hình thức hát trống quân còn được vận dụng trong đời sống quân đội, góp phần cổ vũ tinh thần binh sĩ khi ông tiến quân ra Bắc và đại phá quân Thanh. Điều này cho thấy Trung thu và các sinh hoạt văn hóa gắn liền với nó không chỉ mang ý nghĩa giải trí mà còn có giá trị lịch sử và tinh thần sâu sắc.
Trong nền văn hóa lúa nước của người Việt cổ, mặt trăng giữ một vai trò vô cùng quan trọng, gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất và sinh hoạt thường ngày. Mùa thu là thời điểm khí hậu dễ chịu nhất trong năm, trời cao, không khí trong lành, mát mẻ. Đặc biệt, vào đêm Rằm tháng Tám, khi mặt trăng tròn và sáng nhất, công việc đồng áng cũng đã phần nào thảnh thơi, con người có thể ung dung thưởng nguyệt, hòa mình vào thiên nhiên, cảm nhận vẻ đẹp của đất trời.
Đối với trẻ em Việt Nam, Trung thu là dịp vui chơi đầy háo hức và rộn ràng. Các em thường cầm trên tay những chiếc đèn lồng với đủ hình dáng, màu sắc, cùng nhau dạo chơi dưới ánh trăng và cất lên những bài hát, câu đồng dao quen thuộc. Những chiếc đèn lồng truyền thống được làm thủ công từ tre, giấy gió hoặc bọc vải lụa, xuất hiện từ thế kỷ XII dưới triều đại nhà Lý. Trên mỗi chiếc đèn là những họa tiết trang trí mang đậm dấu ấn văn hóa Đại Việt như cành đào, hoa mai, nhánh trúc, chữ thư pháp hay hình ảnh các di tích lịch sử. Đèn lồng không chỉ là món đồ chơi mà còn là biểu tượng của sự ấm no, hạnh phúc và tình cảm gia đình đầm ấm.
Không dừng lại ở ý nghĩa vui chơi, Tết Trung thu còn là dịp để con người ngắm trăng và dự đoán mùa màng cũng như vận mệnh quốc gia theo quan niệm dân gian. Người xưa tin rằng, nếu trăng thu có màu vàng thì năm đó sẽ được mùa tằm tơ; nếu trăng ánh xanh lục hoặc u ám thì có thể báo hiệu thiên tai; còn nếu trăng mang sắc cam rực rỡ thì đó là dấu hiệu của một năm thịnh trị, quốc thái dân an.
Tết Trung thu vì thế không chỉ là một lễ hội truyền thống đơn thuần mà còn chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc. Đây là ngày tết của tình thân, của sự hiếu thảo và lòng biết ơn; là dịp để các gia đình sum họp, đoàn viên; và cũng là khoảng thời gian để mỗi người trân trọng hơn tình yêu thương đối với những người thân yêu của mình.
