Ở đời, con người thường dành rất nhiều tâm sức để tìm kiếm những điều bên ngoài: một mảnh đất có phong thủy tốt, một thời vận hanh thông, một vị thần linh để cầu khấn, hay những mối quan hệ rộng rãi giúp mình thành công.
Nhưng rồi không ít người vẫn thất bại, vẫn bất an, vẫn gặp điều không như ý.
Vì sao vậy?
Bởi có những điều, dù cố gắng đến đâu cũng trở nên vô ích nếu cái gốc của con người chưa được vun bồi.
Người xưa từng đúc kết thành “Mười điều vô ích” – không chỉ là lời răn dạy về đạo làm người, mà còn là kim chỉ nam để mỗi người tự soi xét bản thân và giáo dưỡng con cháu.
Tâm chưa thiện, phong thủy cũng vô ích
Người đời thường tin rằng chọn được đất lành sẽ đổi vận, xây được nhà đúng hướng sẽ phát tài, mộ phần đặt đúng long mạch sẽ mang phúc cho con cháu.
Điều đó không hẳn sai.
Nhưng phong thủy tốt chỉ có thể nâng đỡ người biết tích đức, chứ không thể cứu một người sống trái với đạo lý.
Sách Đại Học viết: “Minh minh đức, tân dân, chỉ ư chí thiện.”
Nghĩa là con đường tu dưỡng trước hết phải làm sáng đức của chính mình, giúp người khác hướng thiện và đạt đến điều thiện cao nhất.
Một người lòng đầy tham lam, dối trá, bất nghĩa thì dù ở nơi phong thủy tốt cũng khó giữ được phúc lâu dài.
Ngược lại, người có tâm thiện, biết sống nhân hậu, ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn vẫn có thể chuyển họa thành phúc.
Bởi phong thủy lớn nhất không nằm ở đất trời, mà nằm trong chính lòng người.
Anh em bất hòa, bạn bè cũng vô ích
Người xưa nói: “Huynh đệ như thủ túc.”
Gia đình là gốc rễ của mọi mối quan hệ.
Nếu anh em còn không thể yêu thương, nhường nhịn nhau thì tình nghĩa với người ngoài cũng khó bền lâu.
Thực tế có không ít người ra ngoài cư xử rất lịch thiệp, rộng rãi với bạn bè, nhưng khi trở về nhà lại lạnh nhạt, hơn thua với chính anh em ruột thịt.
Đó là sự đảo lộn của đạo nghĩa.
Một gia đình hòa thuận chính là nền tảng để mọi mối quan hệ khác được bền vững.
Bất hiếu với cha mẹ, thờ cúng cũng vô ích
Khổng Tử từng nói: “Hiếu đễ là gốc của nhân.”
Hiếu kính cha mẹ là nền tảng của mọi đức hạnh.
Một người dù địa vị cao, danh tiếng lớn, được nhiều người kính trọng nhưng nếu quay lưng với đấng sinh thành thì mọi vinh quang ấy cũng trở nên trống rỗng.
Ngược lại, nếu bất hiếu với cha mẹ mà ngày ngày hương khói, cầu xin thần Phật phù hộ thì sự thành kính ấy chỉ còn là hình thức.
Muốn kính Trời trước hết phải biết kính cha mẹ.
Muốn cầu phúc trước hết phải biết báo ân.
Lòng còn kiêu ngạo, học rộng cũng vô ích
Kiến thức càng nhiều, con người càng nhận ra mình còn nhỏ bé.
Vì thế, người học thật sự luôn khiêm nhường.
Người lấy học vấn để khoe khoang, áp chế người khác hay nuôi dưỡng sự ngạo mạn thì vẫn chưa hiểu được ý nghĩa của việc học.
Học không phải để hơn người.
Học là để sửa mình.
Không biết giữ gìn nguyên khí, thuốc men cũng vô ích
Mạnh Tử từng nói: “Ta khéo nuôi dưỡng khí hạo nhiên.”
Nguyên khí không chỉ là sức khỏe của thân thể mà còn là tinh thần, ý chí và năng lượng sống.
Người thức khuya, lao lực, buông thả dục vọng, nóng giận triền miên rồi lại trông chờ thuốc men cứu chữa thì chỉ chữa được phần ngọn.
Muốn khỏe mạnh lâu dài, trước hết phải biết giữ gìn chính mình.
Hành vi bất chính, đọc bao nhiêu sách cũng vô ích
Khổng Tử từng dạy: “Người xưa học vì mình, người nay học vì người.”
Học để hoàn thiện bản thân khác với học để được người khác công nhận.
Nếu đọc cả ngàn cuốn sách nhưng lời nói và việc làm vẫn thiếu trung thực, thiếu đạo đức thì tri thức ấy cũng chỉ là chiếc áo khoác bên ngoài.
Giá trị của học vấn không nằm ở bằng cấp hay lời nói.
Giá trị nằm ở cách một người sống.
Của cải bất nghĩa, đem bố thí cũng vô ích
Có người kiếm tiền bằng lừa dối, tham ô hay chiếm đoạt của người khác, rồi dùng một phần nhỏ để làm từ thiện.
Điều ấy không thể gọi là tích đức.
Bởi lòng thiện không thể được xây dựng trên nền tảng của điều bất nghĩa.
Của cải chân chính phải đến từ lao động lương thiện.
Có như vậy, sự cho đi mới thật sự mang ý nghĩa.
Thông minh nhưng ngang ngược thì tài năng cũng vô ích
Thông minh là món quà.
Nhưng nếu thiếu đạo đức, sự thông minh ấy có thể trở thành công cụ gây hại.
Người cố chấp, hiếu thắng, luôn muốn chứng tỏ mình đúng thường rất khó lắng nghe người khác.
Tài năng càng lớn mà đạo đức càng nhỏ thì hậu quả càng lớn.
Điều đáng quý không phải là người giỏi nhất.
Mà là người biết dùng tài năng để tạo lợi ích cho mọi người.
Hết thời vận, cưỡng cầu cũng vô ích
Cuộc đời có lúc thuận, lúc nghịch.
Có những thời điểm, dù cố gắng thế nào kết quả cũng không như mong muốn.
Khi ấy, điều nên làm không phải là cưỡng cầu.
Mà là lặng lẽ bồi đắp năng lực, rèn luyện phẩm hạnh và chờ đúng thời cơ.
Thời vận chỉ ưu ái những người đã chuẩn bị đủ.
Sống buông thả, tích đức cũng vô ích
Người xưa nói: “Đừng thấy việc thiện nhỏ mà không làm, đừng thấy việc ác nhỏ mà cứ làm.”
Một mặt làm việc thiện, một mặt lại sống buông thả, phóng túng, làm tổn hại người khác thì công đức cũng dần bị tiêu hao.
Muốn giúp người, trước hết phải biết tự sửa mình.
Muốn cảm hóa người khác, trước hết phải sống làm gương.
Đó mới là cách tích đức bền lâu nhất.
Điều quan trọng nhất vẫn là tu sửa chính mình
Nhìn lại mười điều trên, có thể thấy điểm chung rất rõ:
Mọi điều con người tìm kiếm ở bên ngoài đều chỉ là “ngọn”.
Điều quyết định vận mệnh lại nằm ở “gốc”.
Nho gia dạy con người giữ Trung Dung, biết tiết chế và cân bằng.
Đạo gia đề cao sự thuận theo tự nhiên, hài hòa giữa âm và dương.
Phật gia lấy từ bi, thiện lương và tinh thần “nghĩ cho người trước, nghĩ cho mình sau” làm nền tảng.
Ba con đường tuy khác nhau nhưng đều gặp nhau ở một điểm:
Muốn thay đổi cuộc đời, trước hết phải thay đổi chính mình.
Khi tâm còn đầy tham, sân, si thì phong thủy tốt cũng khó giữ được phúc.
Khi chưa tròn chữ hiếu thì lễ bái thần Phật cũng khó cảm được thiên tâm.
Khi đức chưa đủ thì tài năng, tiền bạc hay cơ hội cũng chỉ là những thứ nhất thời.
Bởi vậy, điều đáng quý nhất mà mỗi người nên vun bồi không phải là của cải, địa vị hay may mắn, mà là một trái tim lương thiện, một nhân cách ngay thẳng và một đời sống thuận theo đạo lý.
Khi cái gốc đã vững, phúc lành tự nhiên sẽ đến.
Còn nếu cái gốc chưa sửa, thì mọi điều cầu mong bên ngoài, suy cho cùng, cũng chỉ là vô ích.
