Trong cuộc sống, mỗi khi gặp chuyện không như ý, đối diện với khó khăn hay rơi vào những lúc bế tắc, nhiều người thường tự nhủ hai chữ: “tùy duyên”.
Đây là một câu nói quen thuộc, nhưng để thật sự hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó lại không phải điều dễ dàng. Bởi tùy duyên không đơn giản là mặc cho mọi việc đến đâu thì đến, càng không phải là sự buông xuôi trước số phận. Đó là một cách sống, một thái độ đối diện với cuộc đời bằng sự bình thản, tỉnh thức và lòng bao dung.
Chữ “tùy” trong tùy duyên có nghĩa là thuận theo tự nhiên, không cưỡng cầu, không oán trách, không nóng vội. Còn “duyên” là những mối liên kết, những cơ hội, những cuộc gặp gỡ và những điều xảy đến trong cuộc đời mỗi con người.
Trên đời này, vạn sự vạn vật đều có mối liên hệ riêng. Có nhân duyên, có cơ duyên, có thiện duyên, cũng có những mối duyên mang đến thử thách. Nhưng duyên đến rồi cũng có lúc duyên đi, có gặp gỡ thì cũng có chia xa. Đó là quy luật tự nhiên mà không ai có thể hoàn toàn kiểm soát.
Tuy nhiên, tùy duyên cũng có hai cách hiểu khác nhau.
Một người vẫn luôn cố gắng hết lòng, làm điều thiện, sống tử tế, hoàn thành trách nhiệm của mình nhưng không quá chấp trước vào kết quả, đó chính là tùy duyên tích cực. Họ biết nỗ lực nhưng cũng biết chấp nhận những điều ngoài khả năng của bản thân.
Ngược lại, có người lấy hai chữ “tùy duyên” làm lý do để trốn tránh trách nhiệm, không cố gắng, không sửa đổi bản thân và mặc cho cuộc đời đưa đẩy. Đó không phải là tùy duyên, mà là sự buông bỏ thiếu trách nhiệm.
Tùy duyên không giống với tùy tiện.
Tùy tiện là làm việc qua loa, sống không nguyên tắc, không suy nghĩ đến hậu quả. Còn tùy duyên là dù hoàn cảnh thay đổi thế nào, bản thân vẫn giữ được sự tỉnh táo, lòng thiện lương và cách hành xử đúng đắn.
Có người gặp trắc trở trong tình cảm liền nói rằng: “Có duyên thì ở lại, hết duyên thì rời đi”. Nhưng nếu chỉ dùng duyên phận làm cái cớ mà không nhìn lại cách mình đối xử với người khác, không sửa chữa những điều chưa tốt của bản thân, thì đó không phải là hiểu về duyên, mà là đang phó mặc cho hoàn cảnh.
Trước khi chờ đợi một mối duyên tốt đẹp, hãy tự mình trở thành một người tốt đẹp. Bởi duyên lành thường đến với những người biết gieo những hạt giống lành trong cuộc sống.
Tùy duyên không phải là từ bỏ mọi thứ, cũng không phải là không cần cố gắng. Tùy duyên là sau khi đã làm hết khả năng của mình, có thể bình thản đón nhận kết quả, hiểu rằng có những điều đến với ta để trao tặng, cũng có những điều đến để dạy ta trưởng thành.
Khi trong lòng có được sự tùy duyên, con người sẽ nhận ra rằng dù cuộc đời có lúc u ám như mây đen, có lúc rực rỡ như ánh bình minh, thì bản thân vẫn có thể giữ được sự bình yên bên trong.
Đường đời có khi bằng phẳng, có khi đầy chông gai. Nhưng nếu tâm luôn vững vàng, ta sẽ không quá vui mừng khi đạt được điều mong muốn, cũng không quá đau khổ khi gặp điều mất mát.
Xưa kia có một vị lão hòa thượng sống trong một ngôi chùa cổ trên núi cao. Một ngày nọ, có người khách tìm đến và hỏi:
“Trước khi đắc đạo, ngài thường làm những việc gì?”
Lão hòa thượng trả lời:
“Ta chẻ củi, gánh nước, nấu cơm.”
Người khách lại hỏi:
“Sau khi đắc đạo thì sao?”
Ngài vẫn bình thản đáp:
“Ta vẫn chẻ củi, gánh nước, nấu cơm.”
Người khách tò mò hỏi tiếp:
“Vậy sự khác biệt giữa trước và sau khi đắc đạo là gì?”
Lão hòa thượng mỉm cười nói:
“Trước khi đắc đạo, khi chẻ củi ta lại nghĩ đến việc gánh nước, khi gánh nước lại lo chuyện nấu cơm, lúc nấu cơm lại nghĩ đến những việc của ngày mai. Sau khi đắc đạo, chẻ củi thì chỉ tập trung chẻ củi, gánh nước thì chỉ tập trung gánh nước, nấu cơm thì chỉ tập trung nấu cơm.”
Câu chuyện ấy nhắc nhở con người rằng nhiều đau khổ trong cuộc sống không đến từ hoàn cảnh, mà đến từ việc tâm trí luôn chạy theo những điều chưa xảy ra hoặc tiếc nuối những điều đã qua.
Khi biết sống trọn vẹn với hiện tại, biết chấp nhận những gì đang đến và nhẹ nhàng buông bỏ những điều không thuộc về mình, con người sẽ tìm thấy sự an yên thật sự.
Cuộc đời vốn không phải lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió. Trời có lúc trong xanh, cũng có lúc đầy mây phủ. Sau cơn mưa mới có cầu vồng, sau những thử thách con người mới hiểu hơn giá trị của bình yên.
Vui buồn, được mất, hợp tan đều là một phần của hành trình nhân sinh.
Người hiểu được đạo lý tùy duyên sẽ không kiêu ngạo khi thành công, cũng không tuyệt vọng khi thất bại. Họ biết cố gắng khi cần cố gắng, biết buông bỏ khi cần buông bỏ, biết đối đãi với cuộc đời bằng một trái tim thiện lành và rộng mở.
Bởi vạn sự trên đời đều có nhân có quả. Sống tử tế, làm điều đúng đắn, giữ lòng bình an thì dù duyên đến hay duyên đi, trời cao cũng sẽ có cách ban tặng những điều tốt đẹp nhất.
